Fabrika sökümü nedir?
Fabrika sökümü; kapanan, taşınan veya yenilenen bir tesisteki makine, ekipman, çelik taşıyıcı sistem ve elektrik altyapısının güvenli ve planlı biçimde sökülüp metal türüne göre ayrılarak değerlendirilmesidir.
Endüstriyel tesislerdeki bakır kablo, trafo, demir konstrüksiyon ve alüminyum profil, günün hurda fiyatlarıyla hesaplandığında çoğu projede söküm işçiliğini karşılayabilecek bir değer taşır. Bakır ve alüminyumun fiyatı uluslararası metal borsasına (LME), demir-çelik hurdasınınki ise çelikhanelerin alım fiyatlarına göre değişir; bu yüzden teklif tarihli verilir.
Fabrika sökümü ne zaman gerekir?
- Fabrikanın kapatılması veya tasfiyesi — üretim durduruluyor, bina satılıyor veya kiraya veriliyor
- Yeni lokasyona taşınma — makine parkının demontajı ve kullanılmayacak ekipmanın elden çıkarılması
- Üretim hattı yenileme — eski ekipman hurda değeriyle kaldırılır, yerine yeni makine kurulur
- Bina yıkımı veya kentsel dönüşüm — çelik konstrüksiyon ve altyapının sökülmesi
- Enerji altyapısı değişimi — eski trafo, pano ve kablo sistemlerinin kaldırılması
Fabrika sökümü nasıl yapılır? 5 adımda
- 1. Ücretsiz keşif: Tesis gezilir; sökülecek ekipman, metal türleri ve tahmini tonaj listelenir. Ön değerlendirme için fotoğraf ve video da yeterli olabilir.
- 2. Yazılı teklif: Hurda değeri (güncel liste fiyatı × tahmini miktar) ve söküm işçiliği ayrı satırlarda gösterilir; mahsup sonrası net tutar yazılır.
- 3. Planlama ve güvenlik: Elektrik, gaz ve basınçlı hatların kapatılması, söküm sırası, iş güvenliği önlemleri ve takvim birlikte belirlenir.
- 4. Söküm ve ayrıştırma: Ekipman kesilip demonte edilir; metaller demir, bakır, alüminyum, paslanmaz ve kablo olarak ayrılır, vinçli araçla yüklenir.
- 5. Tartım ve ödeme: Hurda kantar fişiyle tartılır; ödeme EFT/havale veya nakit yapılır, kurumsal müşterilere fatura düzenlenir.
Sökümde hangi malzemeler değerlendirilir?
- Çelik konstrüksiyon, kiriş, kolon ve makine şasileri → ekstra demir
- Sac kesim artıkları ve temiz imalat sacı → DKP hurda
- Elektrik panosu baraları → lama bakır; tesisat ve enerji kabloları → hurda kablo
- Güç ve dağıtım trafoları → trafo hurdası; elektrik motorları → motor hurdası
- Paslanmaz tank, boru ve proses ekipmanı → 304 / 316 paslanmaz
- Alüminyum doğrama, cephe ve çatı → alüminyum profil / levha
- Döküm makine gövdeleri ve kalorifer petekleri → pik döküm
Çelik çatı ve konstrüksiyon sökümü
Çelik yapılı fabrika ve depolarda söküm yukarıdan aşağıya ilerler: önce çatı ve cephe kaplaması (trapez sac, sandviç panel), ardından aşıklar ve makaslar, en son kolonlar ve kirişler indirilir. Her eleman vinçle güvenli şekilde alınıp sahada fırın ölçüsüne göre kesilir.
Kalın kesitli kiriş ve kolonlar ekstra demir sınıfından değerlendirilir. Sandviç panelde iki yüzeydeki sac, içindeki yalıtım dolgusundan ayrılmadan satılırsa düşük fiyatlanır; ayrıştırma yapılıp yapılmayacağı teklif aşamasında belirlenir. Alüminyum cephe ve çatı elemanları ise ayrı toplanarak alüminyum levha sınıfından alınır.
Makine ve üretim hattı demontajı
Taşınma ya da hat değişiminde önce yeniden kullanılacak makineler ayrılır; yalnızca hurdaya ayrılan ekipman sökülür. Hurdaya ayrılan makinelerde motorlar, kablolar, panolar ve bakır sargılı parçalar gövdeden ayrılarak kendi sınıflarından değerlendirilir; geriye kalan çelik ve döküm gövde demir sınıfına girer.
Kompresör, chiller ve klima santrallerinde soğutucu gazın boşaltılması, hidrolik ve yağlı ekipmanda yağın alınması söküm öncesi planlanır. Bu işlemlerin yapılmadığı ekipman güvenli şekilde taşınamaz ve hurda değeri de düşer.
Söküm teklifi alırken nelere dikkat edilmeli?
- Hurda değeri ile söküm işçiliği teklifte ayrı satırlarda yazılı olsun; yalnızca tek bir net rakam karşılaştırmayı zorlaştırır.
- Fiyatların hangi tarihe ve hangi fiyat listesine göre hesaplandığı belli olsun.
- Tartım kantar fişiyle yapılsın; tonajlı işlerde tır kantarı kullanılsın.
- Beton, yalıtım, plastik gibi metal dışı atıkların kimin sorumluluğunda olduğu baştan netleşsin.
- Yağlı trafolarda yağın boşaltılması ve bertarafı lisanslı bir firmayla planlansın.
- Ödemenin ne zaman ve nasıl yapılacağı sözleşmede yazsın.
Sökümde iş güvenliği nasıl planlanır?
- Enerji izolasyonu: elektrik, doğalgaz, basınçlı hava ve su hatları söküm başlamadan kapatılır ve kilitlenir.
- Sıcak iş: oksijenle kesim yapılacak alanlarda yanıcı malzeme uzaklaştırılır, söndürme ekipmanı hazır tutulur.
- Yüksekte çalışma: çatı ve konstrüksiyon sökümünde iskele, emniyet kemeri ve düşmeye karşı önlem planlanır.
- Kaldırma: ağır makine ve kirişler vinçle, yük ve bağlama noktası önceden hesaplanarak indirilir.
- Tehlikeli içerik: trafo yağı, soğutucu gaz ve aküler ayrı ele alınır; bertarafı gerektiren atıklar lisanslı firmaya yönlendirilir.
Söküm hurdasının değerini artırmak için
- Bakır kablo, bara ve motor sargıları demirden ayrı toplansın; karışık kalırsa düşük sınıftan değerlendirilir.
- Paslanmaz tank ve borular kalitesine göre (304, 316, 430) ayrılsın.
- Alüminyum doğramalardaki cam, conta ve demir aksam sökülsün.
- Yeniden kullanılabilir makineler varsa söküm öncesi belirtilsin; hurdaya ayrılacaklarla karışmasın.
Keşfe gelmeden önce bizden ne istenir?
Keşif öncesinde tesisin adresi, yaklaşık kapalı alanı, sökülecek ana ekipmanın listesi veya fotoğrafları ve sökümün tamamlanması gereken tarih yeterlidir. Bu bilgilerle keşif süresi kısalır ve teklif daha hızlı hazırlanır. Elektrik projesi ya da makine envanteri varsa trafo, pano ve kablo miktarını önceden tahmin etmek kolaylaşır.
Söküm sonrası teslim
Söküm tamamlandığında alan, kapsamdaki metal ekipmandan arındırılmış olarak teslim edilir. Metal dışı atıkların (beton, ahşap, yalıtım, plastik) taşınması teklif aşamasında ayrıca planlanır; kapsam dışında kalan işler yazılı olarak belirtilir.
Hangi sektörlerde söküm yapılır?
Her sektörün tesisinde farklı hurda öne çıkar; keşifte buna göre ayrıştırma planı yapılır. 15 yılı aşkın deneyimle sık karşılaştığımız örnekler:
- Metal işleme ve makine imalatı: tezgâhlar, talaş, sac artığı, kalıp
- Tekstil: dokuma ve örme makineleri, kompresör, elektrik panosu
- Gıda ve kimya: paslanmaz tank, boru, eşanjör
- Matbaa: baskı makineleri ve ofset kalıpları
- Depo ve lojistik: çelik raf, çatı ve cephe sacı, forklift aküsü
Düzenli hurda çıkan işletmeler için süreç: kurumsal hurda alımı.
